Φαρμακοκινητική — ADME

Η φαρμακοκινητική είναι η μελέτη του τι κάνει το σώμα σε ένα φάρμακο με την πάροδο του χρόνου. Το ADME είναι η καθιερωμένη συντομογραφία: απορρόφηση, κατανομή, μεταβολισμός και απέκκριση. Μαζί, αυτά τα τέσσερα στάδια εξηγούν γιατί το ίδιο φάρμακο μπορεί να δώσει διαφορετικές συγκεντρώσεις σε διαφορετικούς ασθενείς.

Η βασική ιδέα είναι απλή: η δόση δεν είναι το ίδιο με την έκθεση. Αφού χορηγηθεί μια δόση, τα επίπεδα του φαρμάκου συνήθως αυξάνονται, κατανέμονται στο σώμα και έπειτα μειώνονται. Η φαρμακοκινητική εξηγεί γιατί αυτή η καμπύλη έχει τη μορφή που έχει.

Τι σημαίνει η Φαρμακοκινητική

Απορρόφηση

Η απορρόφηση είναι ο τρόπος με τον οποίο ένα φάρμακο εισέρχεται στην κυκλοφορία του αίματος από το σημείο όπου χορηγήθηκε. Για ένα δισκίο από το στόμα, αυτό συνήθως σημαίνει ότι διαλύεται και περνά το τοίχωμα του εντέρου. Αν ένα φάρμακο χορηγηθεί ενδοφλεβίως, η απορρόφηση ουσιαστικά παρακάμπτεται.

Κατανομή

Η κατανομή είναι ο τρόπος με τον οποίο το φάρμακο μετακινείται μεταξύ αίματος και ιστών. Ορισμένα φάρμακα παραμένουν κυρίως στην κυκλοφορία του αίματος, ενώ άλλα εισέρχονται ευκολότερα στους ιστούς. Η δέσμευση σε πρωτεΐνες, η αιματική ροή και οι χημικές ιδιότητες επηρεάζουν όλα αυτό το στάδιο.

Μεταβολισμός

Ο μεταβολισμός είναι η χημική μετατροπή ενός φαρμάκου σε άλλες ενώσεις, συχνά στο ήπαρ. Αυτό συχνά βοηθά το σώμα να απομακρύνει το φάρμακο, αλλά δεν τερματίζει πάντα τη δράση του. Ορισμένα φάρμακα σχηματίζουν ενεργούς μεταβολίτες και ορισμένα προφάρμακα χρειάζονται μεταβολισμό για να γίνουν δραστικά.

Απέκκριση

Η απέκκριση είναι ο τρόπος με τον οποίο το φάρμακο ή οι μεταβολίτες του απομακρύνονται από το σώμα. Οι νεφροί είναι μια κύρια οδός, αλλά όχι η μόνη. Ορισμένες ενώσεις αποβάλλονται επίσης μέσω της χολής και των κοπράνων, ενώ λίγες πτητικές ουσίες απομακρύνονται μέσω των πνευμόνων.

Γιατί έχει σημασία το ADME

Η φαρμακοκινητική αφορά την έκθεση στο φάρμακο, όχι μόνο τη δόση. Δύο ασθενείς μπορεί να λάβουν την ίδια δόση και παρ’ όλα αυτά να έχουν διαφορετικές συγκεντρώσεις με την πάροδο του χρόνου, αν απορροφούν, μεταβολίζουν ή απεκκρίνουν το φάρμακο διαφορετικά.

Γι’ αυτό έχουν σημασία η οδός χορήγησης, ο χρόνος και η κατάσταση του ασθενούς. Η δόση είναι μόνο το σημείο εκκίνησης. Η φαρμακοκινητική σου λέει τι φτάνει πραγματικά στην κυκλοφορία, πού πηγαίνει και πόσο παραμένει εκεί.

Λυμένο Παράδειγμα: Μια Δόση από το Στόμα

Πάρε ένα απλοποιημένο παράδειγμα: ένα άτομο καταπίνει ένα δισκίο $100$ mg.

Πρώτα, το φάρμακο πρέπει να διαλυθεί και να περάσει το έντερο. Αυτή είναι η απορρόφηση. Αν απορροφηθεί μόνο μέρος της δόσης ή αν ένα μέρος απομακρυνθεί από τον μεταβολισμό πρώτης διόδου πριν φτάσει στη συστηματική κυκλοφορία, λιγότερα από $100$ mg φτάνουν στην κυκλοφορία του αίματος.

Ας υποθέσουμε ότι περίπου $60$ mg αμετάβλητου φαρμάκου φτάνουν στην κυκλοφορία. Αυτό δεν σημαίνει ότι και τα $60$ mg παραμένουν όλα στο αίμα. Ένα μέρος μπορεί να μετακινηθεί στους ιστούς, ενώ ένα άλλο να παραμείνει στο πλάσμα. Αυτή είναι η κατανομή.

Στη συνέχεια, ένζυμα μπορεί να μετατρέψουν μέρος του φαρμάκου σε άλλες ενώσεις. Αυτός είναι ο μεταβολισμός. Ανάλογα με το φάρμακο, αυτές οι ενώσεις μπορεί να είναι ανενεργές, δραστικές ή ευκολότερες στην απομάκρυνση.

Τέλος, το σώμα απομακρύνει το φάρμακο και τους μεταβολίτες του. Αυτή είναι η απέκκριση. Αν η νεφρική λειτουργία είναι μειωμένη, η αποβολή μπορεί να είναι πιο αργή και οι συγκεντρώσεις να παραμένουν υψηλότερες για περισσότερο χρόνο.

Αυτό το παράδειγμα είναι σκόπιμα απλό, αλλά δείχνει το βασικό σημείο: η ποσότητα που καταπίνεται δεν είναι το ίδιο με την ποσότητα που είναι διαθέσιμη στη θέση-στόχο με την πάροδο του χρόνου.

Φαρμακοκινητική vs. Φαρμακοδυναμική

Αυτοί οι όροι συχνά συγχέονται, γι’ αυτό βοηθά να τους ξεχωρίσουμε καθαρά.

Η φαρμακοκινητική ρωτά τι κάνει το σώμα στο φάρμακο: πόσο εισέρχεται, πού πηγαίνει, πώς αλλάζει και πώς απομακρύνεται.

Η φαρμακοδυναμική ρωτά τι κάνει το φάρμακο στο σώμα: τη βιολογική επίδραση, όπως ανακούφιση από τον πόνο, μείωση της αρτηριακής πίεσης ή τοξικότητα.

Με λίγα λόγια, η φαρμακοκινητική αφορά την έκθεση. Η φαρμακοδυναμική αφορά την απόκριση.

Συνηθισμένα Λάθη στη Φαρμακοκινητική

Να θεωρείς τη δόση και την έκθεση το ίδιο πράγμα

Δεν είναι το ίδιο. Μια δεδομένη δόση μπορεί να δώσει διαφορετικά επίπεδα στο αίμα αν αλλάξει η βιοδιαθεσιμότητα, ο μεταβολισμός ή η κάθαρση. Εδώ, βιοδιαθεσιμότητα σημαίνει το κλάσμα της δόσης που φτάνει αμετάβλητο στη συστηματική κυκλοφορία.

Να νομίζεις ότι ο μεταβολισμός καταστρέφει πάντα τη δράση

Συχνά τη μειώνει ή την τερματίζει, αλλά όχι πάντα. Ορισμένοι μεταβολίτες παραμένουν δραστικοί και ορισμένα φάρμακα χρειάζονται μεταβολική ενεργοποίηση.

Να υποθέτεις ότι απέκκριση σημαίνει μόνο οι νεφροί

Οι νεφροί είναι σημαντικοί, αλλά δεν είναι η μόνη οδός. Η σωστή απάντηση εξαρτάται από το φάρμακο και τη χημεία του.

Να ξεχνάς τις συνθήκες πίσω από τον ισχυρισμό

Η ηλικία, η ηπατική λειτουργία, η νεφρική λειτουργία, η γενετική, η τροφή και τα αλληλεπιδρώντα φάρμακα μπορούν όλα να έχουν σημασία. Μια δήλωση για το «πώς συμπεριφέρεται το φάρμακο» είναι αξιόπιστη μόνο υπό τις συνθήκες στις οποίες μετρήθηκε.

Πότε χρησιμοποιείται η Φαρμακοκινητική

Η φαρμακοκινητική χρησιμοποιείται όταν πρέπει να αποφασιστεί:

1. πώς πρέπει να χορηγηθεί ένα φάρμακο, όπως από το στόμα, ενδοφλεβίως ή με άλλη οδό
2. πόσο συχνά πρέπει να επαναλαμβάνονται οι δόσεις
3. αν η ηπατική ή νεφρική δυσλειτουργία μπορεί να απαιτεί προσαρμογή
4. πώς να ερμηνευθούν αλληλεπιδράσεις φαρμάκων που αλλάζουν τον μεταβολισμό ή την κάθαρση
5. γιατί η ίδια δόση μπορεί να συμπεριφέρεται διαφορετικά σε διαφορετικούς ασθενείς

Ένα Χρήσιμο Επόμενο Βήμα

Αν θέλεις να προχωρήσεις ένα βήμα παραπέρα, μελέτησε στη συνέχεια τον χρόνο ημίσειας ζωής. Δεν αντικαθιστά το ADME, αλλά σου δίνει έναν σύντομο τρόπο να σκέφτεσαι πόσο γρήγορα πέφτουν τα επίπεδα του φαρμάκου όταν η αποβολή γίνει η κυρίαρχη διεργασία.

Αν θέλεις να λύσεις ένα παρόμοιο πρόβλημα, σύγκρινε μια δόση από το στόμα με μια ενδοφλέβια δόση του ίδιου φαρμάκου και αναρωτήσου ποια μέρη του ADME αλλάζουν περισσότερο.