Hệ cơ — Các loại, chức năng và những cơ chính

Hệ cơ là hệ cơ quan của cơ thể gồm cơ vân, cơ tim và cơ trơn. Cùng nhau, các mô này giúp cơ thể vận động, duy trì tư thế, bơm máu và di chuyển các chất qua những cơ quan như dạ dày, ruột, bàng quang và mạch máu.

Nếu cần bản ngắn gọn, hãy nghĩ như sau: cơ vân làm xương cử động, cơ tim tạo lực cho tim, còn cơ trơn kiểm soát chuyển động bên trong các cơ quan rỗng.

3 Loại Mô Cơ

Cơ vân

Cơ vân bám vào xương, thường thông qua gân, và tạo ra chuyển động qua các khớp. Đây là loại cơ mà đa số mọi người nghĩ đến khi nói "cơ".

Phần lớn hoạt động của cơ vân nằm dưới sự kiểm soát tự ý, dù phản xạ và tư thế cũng có yếu tố điều khiển tự động. Cơ vân còn giúp ổn định khớp và sinh nhiệt.

Cơ tim

Cơ tim chỉ có ở tim. Chức năng chính của nó là co bóp nhịp nhàng và bơm máu.

Đây là loại cơ không tự ý. Thần kinh và hormone có thể làm thay đổi nhịp tim, nhưng các tế bào tim chuyên biệt giúp tạo ra nhịp đó.

Cơ trơn

Cơ trơn tạo nên thành của nhiều cấu trúc bên trong cơ thể, bao gồm mạch máu, đường dẫn khí, ống tiêu hóa, bàng quang và tử cung.

Công việc của nó thường là tạo ra chuyển động chậm, có kiểm soát, thay vì cử động nhanh của tay chân. Ví dụ, cơ trơn có thể đẩy thức ăn dọc theo ống tiêu hóa, làm hẹp hoặc giãn mạch máu và thay đổi đường kính đường thở.

Hệ Cơ Làm Gì

Hệ cơ có một vài chức năng cốt lõi. Tách riêng chúng ra sẽ giúp bạn nhớ chủ đề này dễ hơn.

• Tạo ra chuyển động của cơ thể.
• Duy trì tư thế và vị trí cơ thể.
• Ổn định các khớp.
• Sinh nhiệt, đặc biệt trong hoạt động của cơ vân.
• Di chuyển các chất bên trong cơ thể như máu, thức ăn, không khí và nước tiểu.

Chức năng cụ thể phụ thuộc vào loại cơ. Đi bộ chủ yếu dựa vào cơ vân. Sự lưu thông máu phụ thuộc vào cơ tim ở tim và cơ trơn ở thành mạch máu.

Ví Dụ Phân Tích: Gập Khuỷu Tay

Một động tác gập khuỷu tay đơn giản cho thấy vì sao hiểu cơ theo cặp sẽ hợp lý hơn là xem từng cơ riêng lẻ.

Khi bạn gập khuỷu tay để nâng một quyển sách hoặc chiếc cốc, biceps brachii giúp gấp khớp. Đồng thời, triceps brachii, cơ có chức năng duỗi khuỷu tay, phải giãn đủ để cho phép chuyển động đó xảy ra.

Khi bạn duỗi thẳng khuỷu tay, vai trò của chúng đảo ngược. Cơ tam đầu trở thành cơ duỗi chính, còn cơ nhị đầu không còn là cơ tạo động tác chủ yếu nữa.

Ví dụ này cho thấy hai ý quan trọng. Thứ nhất, cơ vân kéo chứ không đẩy xương trở lại vị trí. Thứ hai, nhiều chuyển động phụ thuộc vào các cặp cơ đối kháng, trong đó một cơ hoặc nhóm cơ tạo ra động tác còn cơ khác chống lại hoặc kiểm soát nó.

Những Cơ Chính Nên Biết Trước

Bạn không cần ghi nhớ mọi cơ cùng một lúc. Hãy bắt đầu với các nhóm cơ lớn giải thích những chuyển động chính của cơ thể.

Đầu, Cổ và Thân mình

• Masseter: giúp khép hàm khi nhai.
• Sternocleidomastoid: giúp xoay và gập cổ.
• Diaphragm: cơ chính dùng trong hô hấp yên tĩnh.
• Rectus abdominis: giúp gập thân mình.
• External obliques: giúp xoay và nghiêng thân mình.
• Erector spinae: giúp duỗi cột sống và duy trì tư thế.

Vai và Cánh tay

• Deltoid: giúp nâng cánh tay ở khớp vai.
• Pectoralis major: giúp đưa cánh tay qua phía trước cơ thể.
• Latissimus dorsi: giúp kéo cánh tay xuống dưới và ra sau.
• Biceps brachii: giúp gấp khuỷu tay và hỗ trợ ngửa cẳng tay.
• Triceps brachii: duỗi khuỷu tay.

Hông và Chân

• Gluteus maximus: giúp duỗi khớp háng.
• Gluteus medius: giúp ổn định khung chậu khi đi bộ.
• Quadriceps femoris: duỗi gối.
• Hamstrings: giúp gấp gối và duỗi khớp háng.
• Gastrocnemius and soleus: giúp gập bàn chân xuống dưới ở cổ chân.
• Tibialis anterior: giúp nâng phần trước của bàn chân.

Danh sách này hữu ích vì nó nối giải phẫu với chức năng. Nếu ai đó gặp khó khăn khi leo cầu thang, đứng dậy khỏi ghế hoặc nhấc bàn chân khi đi bộ, các nhóm cơ lớn này cho bạn một điểm khởi đầu thực tế.

Hệ Cơ Phối Hợp Với Các Hệ Khác Như Thế Nào

Hệ cơ không hoạt động một mình.

Hệ thần kinh gửi tín hiệu khởi phát sự co cơ vân. Hệ xương cung cấp các đòn bẩy và điểm bám giúp cơ thể có thể vận động. Hệ tuần hoàn đưa oxy và chất dinh dưỡng đến, đồng thời loại bỏ chất thải. Nếu một trong các hệ đó bị suy giảm chức năng, hiệu suất của cơ cũng thay đổi.

Đó là lý do các câu hỏi về cơ thường thực chất là câu hỏi về sự phối hợp giữa các hệ.

Những Nhầm Lẫn Thường Gặp Về Hệ Cơ

Nghĩ rằng mọi cơ đều là cơ tự ý

Điều đó chỉ đúng với phần lớn cơ vân. Cơ tim và phần lớn cơ trơn là cơ không tự ý.

Nghĩ rằng một cơ luôn hoạt động một mình

Phần lớn chuyển động của cơ thể phụ thuộc vào nhiều cơ cùng phối hợp, trong đó có cơ tạo chuyển động và có cơ ổn định hoặc kiểm soát chuyển động đó.

Nghĩ rằng cơ chỉ quan trọng đối với vận động

Cơ còn quan trọng với tư thế, hô hấp, tuần hoàn, tiêu hóa và điều hòa thân nhiệt.

Xem tim như chỉ là một cơ vân khác

Cơ tim có vân ngang giống cơ vân, nhưng đó là một mô khác với cơ chế điều khiển và cấu trúc khác.

Cho rằng cơ to hơn luôn đồng nghĩa với chức năng tốt hơn

Kích thước cơ có ý nghĩa, nhưng sự phối hợp, tín hiệu thần kinh, sức bền và cơ học khớp cũng quan trọng.

Khi Nào Bạn Gặp Khái Niệm Này Trong Sinh Học

Câu trả lời ngắn gọn là: gần như liên tục.

Cơ vân hoạt động khi bạn đi, viết, nói, nhai, nuốt và giữ tư thế. Cơ tim làm việc liên tục để bơm máu. Cơ trơn hoạt động suốt cả ngày để đẩy thức ăn, kiểm soát đường kính mạch máu và điều hòa dòng chảy qua các cơ quan.

Đó là lý do hệ cơ không chỉ liên quan đến tập thể dục. Nó là một phần của sự sống còn cơ bản, vận động và kiểm soát cơ thể hằng ngày.

Hãy Thử Một Trường Hợp Tương Tự

Hãy tự thử với khớp gối hoặc cổ chân. Đặt cùng những câu hỏi đó: khớp nào đang chuyển động, nhóm cơ nào tạo ra chuyển động, nhóm nào chống lại hoặc ổn định nó, và cơ tham gia là cơ vân, cơ trơn hay cơ tim.