Các loại quần xã sinh vật

Quần xã sinh vật là một vùng sinh thái lớn được nhóm lại theo các điều kiện chung như khí hậu, mức độ sẵn có của nước và các nhóm sinh vật thường sống ở đó. Nếu bạn đang tìm các loại quần xã sinh vật chính, danh sách ngắn gọn gồm có: sa mạc, đài nguyên, rừng, đồng cỏ, hệ nước ngọt, hệ biển và đất ngập nước.

Hầu hết các phần nhập môn chia quần xã sinh vật thành hai nhóm lớn: quần xã trên cạn và quần xã dưới nước. Từ đó, các nhà sinh học dùng những đặc điểm như nhiệt độ, lượng mưa, tính mùa vụ, độ mặn và thảm thực vật ưu thế để phân biệt quần xã này với quần xã khác.

Các loại quần xã sinh vật chính nhìn nhanh

Hầu hết các danh sách ở cấp độ học đường đều gồm những nhóm chính sau:

Quần xã trên cạn

• rừng mưa nhiệt đới
• rừng ôn đới
• rừng phương bắc, còn gọi là taiga
• đồng cỏ
• sa mạc
• đài nguyên
• vùng cây bụi hoặc chaparral

Quần xã dưới nước

• nước ngọt
• biển
• đất ngập nước

Đất ngập nước đôi khi được xem là một loại quần xã riêng, nhưng đôi khi lại được coi là vùng chuyển tiếp trong các hệ phân loại thủy sinh rộng hơn. Đó là một lý do khiến các sách giáo khoa khác nhau không phải lúc nào cũng đưa ra đúng cùng một danh sách.

Điều gì xác định một quần xã sinh vật

Một quần xã sinh vật không được xác định bởi một loài duy nhất hay chỉ bởi vẻ bề ngoài. Nó được xác định bởi một kiểu điều kiện môi trường lặp lại trên một khu vực rộng lớn.

Trên cạn, khí hậu thường là yếu tố chi phối chính. Nhiệt độ và lượng mưa quyết định những loài thực vật nào có thể phát triển, và điều đó ảnh hưởng mạnh đến những loài động vật, nấm và vi sinh vật nào có thể sống ở đó. Trong nước, độ mặn, độ sâu, ánh sáng và sự chuyển động của nước thường quan trọng hơn kiểu thảm thực vật mà bạn dùng để phân loại trên cạn.

Đó là lý do quần xã sinh vật là những nhóm rộng, chứ không phải bản đồ địa phương chính xác. Hai nơi có thể thuộc cùng một quần xã sinh vật ngay cả khi chúng có các loài khác nhau, miễn là điều kiện tổng thể và cấu trúc quần xã tương tự nhau.

Các quần xã trên cạn chính khác nhau như thế nào

Rừng mưa nhiệt đới

Rừng mưa nhiệt đới ấm quanh năm và nhận lượng mưa lớn. Chúng nổi tiếng với thảm thực vật dày đặc và mức độ đa dạng sinh học rất cao.

Rừng ôn đới

Rừng ôn đới có nhiệt độ trung bình và các mùa rõ rệt. Tùy theo khu vực, nhiều nơi chủ yếu là rừng cây rụng lá, rừng hỗn giao hoặc rừng lá kim.

Rừng phương bắc

Rừng phương bắc, hay taiga, có mùa đông dài và lạnh cùng mùa sinh trưởng ngắn. Cây lá kim rất phổ biến, và đa dạng sinh học thường thấp hơn so với rừng mưa nhiệt đới.

Đồng cỏ

Đồng cỏ chủ yếu do các loài cỏ chiếm ưu thế thay vì có tán cây dày đặc. Tùy khu vực, lượng mưa hạn chế, hạn theo mùa, động vật ăn cỏ hoặc cháy thường xuyên đều có thể khiến cây gỗ thưa thớt.

Sa mạc

Sa mạc được xác định bởi lượng mưa rất thấp, không chỉ đơn giản là bởi nhiệt độ cao. Có sa mạc nóng, nhưng cũng có sa mạc lạnh. Các sinh vật ở đó thích nghi với tình trạng thiếu nước.

Đài nguyên

Đài nguyên rất lạnh, có mùa sinh trưởng ngắn và thường không có cây cao. Ở đài nguyên Bắc Cực, tầng đất đóng băng vĩnh cửu thường là một điều kiện quan trọng.

Vùng cây bụi hoặc chaparral

Vùng cây bụi hoặc chaparral thường gắn với mùa đông ôn hòa và ẩm hơn, cùng mùa hè nóng và khô hơn. Cây bụi thân gỗ rất phổ biến, và khả năng thích nghi với cháy thường là yếu tố quan trọng ở các vùng này.

Quần xã dưới nước được phân loại như thế nào

Quần xã dưới nước thường được chia trước hết theo độ mặn. Nước ngọt gồm hồ, ao, sông và suối. Quần xã biển gồm đại dương và biển.

Đất ngập nước nằm giữa đất liền và nước theo một cách rất quan trọng. Chúng được xác định bởi điều kiện bão hòa nước kéo dài đủ lâu để làm thay đổi đất và các sinh vật sống ở đó. Đầm lầy cỏ, đầm lầy cây và bog là những ví dụ phổ biến, nhưng các nhóm chính xác có thể khác nhau tùy vùng và hệ thống phân loại.

Ví dụ phân tích: Sa mạc so với đài nguyên

Sa mạc và đài nguyên đều có thể trông trống trải và ít thảm thực vật, nhưng chúng không phải là cùng một quần xã sinh vật. Sa mạc bị giới hạn chủ yếu bởi lượng mưa rất thấp. Đài nguyên bị giới hạn chủ yếu bởi nhiệt độ lạnh, mùa sinh trưởng ngắn và thường là tầng đất đóng băng vĩnh cửu.

So sánh đó cho thấy vì sao việc phân loại quần xã sinh vật không chỉ dựa vào vẻ bề ngoài. Nếu hai vùng trông giống nhau nhưng yếu tố giới hạn lại khác nhau, chúng có thể thuộc các quần xã khác nhau.

Ví dụ, một sa mạc nóng và một sa mạc lạnh vẫn có thể đều được xem là sa mạc nếu nước là yếu tố giới hạn chính. Ngược lại, đài nguyên vẫn thuộc nhóm riêng của nó vì cái lạnh là ràng buộc chính.

Những lỗi thường gặp khi học về các loại quần xã sinh vật

Xem quần xã sinh vật và hệ sinh thái là một

Quần xã sinh vật là một nhóm khu vực rộng. Hệ sinh thái là một hệ cụ thể gồm các sinh vật tương tác với nhau và với các yếu tố môi trường tại một nơi. Nhiều hệ sinh thái có thể cùng tồn tại trong một quần xã sinh vật.

Cho rằng chỉ có một danh sách chính thức

Không có một danh sách duy nhất được dùng phổ quát trong mọi sách giáo khoa và mọi bối cảnh nghiên cứu. Các nhóm chính được chia sẻ khá rộng rãi, nhưng ranh giới và tên gọi có thể khác nhau.

Nghĩ rằng mọi sa mạc đều nóng

Sa mạc có nghĩa là lượng mưa rất thấp. Nhiệt độ có thể khác nhau rất nhiều giữa sa mạc này với sa mạc khác.

Phân loại quần xã chỉ dựa vào động vật

Động vật rất quan trọng, nhưng khí hậu và thảm thực vật ưu thế thường có trọng số lớn hơn trong phân loại quần xã cơ bản, đặc biệt là với quần xã trên cạn.

Mong đợi ranh giới sắc nét

Ranh giới giữa các quần xã thường chuyển tiếp dần dần. Có những vùng chuyển tiếp nơi điều kiện thay đổi từ một kiểu ưu thế sang kiểu khác.

Các loại quần xã sinh vật được dùng ở đâu

Các loại quần xã sinh vật được dùng trong sinh thái học, bảo tồn, địa lý và nghiên cứu khí hậu. Chúng giúp con người so sánh các vùng rộng lớn, dự đoán những kiểu thích nghi mà sinh vật có thể cần, và hiểu khí hậu định hình sự sống ở quy mô lớn như thế nào.

Chúng cũng hữu ích như một bước khởi đầu. Khi đã biết quần xã sinh vật, bạn sẽ dễ đặt ra những câu hỏi chi tiết hơn về lưới thức ăn, chu trình dinh dưỡng, đa dạng sinh học và biến đổi môi trường trong vùng đó.

Hãy thử phép so sánh tiếp theo

Nếu muốn đi thêm một bước, hãy so sánh quần xã sinh vật với hệ sinh thái tiếp theo. Đó là cách thực tế để tách biệt một kiểu mẫu khu vực rộng với những tương tác cụ thể đang diễn ra tại một nơi.